Như chúng ta đã biết cây dừa là cây công nghiệp rất có giá trị kinh tế từ thân, gỗ, rễ, lá, ngọn và trái… đều có thể cho ra sản phẩm có ích. Mà những sản phẩm này rất được người tiêu dùng đặc biệt là khách du lịch ưa chuộng.

Dừa trái - Du lịch Bến Tre

Dừa trái – Du lịch Bến Tre

Vì vậy, mỗi lần về Bến Tre là du khách muốn được tận mắt ngắm nhìn cây dừa cũng như tìm hiểu về các công đoạn chế biến dừa. Đây là niềm vui thú vị của du khách.

Một lần theo đoàn về quê hương Mỏ Cày Nam, chúng tôi được tìm hiểu về cây dừa thân thương nơi đây.

Ngày xưa, nghề sơ chế dừa ở các địa phương hay còn gọi là nghề làm dừa, mần dừa… là lấy sản phẩm dầu phục vụ cho công nghiệp.

Còn ngày nay, sơ chế dừa là lấy phần cơm trắng, phần chất béo trong đó để cung ứng cho các sản phẩm ẩm thực như: bột béo, nước cốt, bánh ngọt và nhiều thực phẩm khác,….

Do nhu cầu thay đổi nên các công đoạn trong quá trình sơ chế cũng thay đổi theo. Số công đoạn tăng lên đòi hỏi nhân công cũng tăng theo góp phần giải quyết lao động nông nhàn khá hiệu quả.

Theo cô hướng dẫn viên thì: Dù sơ chế theo cách hiện đại hay xa xưa công tác chuẩn bị sản xuất là không hề thay đổi.

Đầu tiên phải đi thu mua dừa từ các nhà vườn, lựa loại dừa đã đủ độ béo mà người dân địa phương gọi là dừa khô.

Trung bình thì cứ mỗi tháng cây dừa sẽ cho một đợt trái khô, số lượng nhiều hay ít, trái to hay nhỏ còn tùy thuộc vào độ tuổi của cây và độ tươi tốt cũng như sự chăm sóc của người trồng.

Người đi thu hoạch sẽ dùng lưỡi dao có hình bán nguyệt mà người địa phương gọi là câu liêm, nối vào một đoạn cây dài vừa tầm để hái dừa mà địa phương gọi là “giật dừa”.

Đoạn cây này được làm bằng cây tre hoặc cây tầm vong có hình dáng thẳng và được phơi khô cho nhẹ để thuận lợi trong quá trình thu hoạch.

Ngày nay, câu liêm được làm từ thép và được mài rất sắc nên người ta có thể hái nguyên buồng dừa cùng một lúc.

Và khi buồng dừa rơi các trái dừa có thể văng ra mọi phía, do đó người thu hoạch phải nhanh nhẹn né tránh.

Tại đây một số người trong đoàn muốn thử hái dừa nhưng vì quá nguy hiểm nên đành chụp vài tấm ảnh với chủ nhà vườn làm kỉ niệm.

Chúng tôi theo chân cô hướng dẫn tìm hiểu công đoạn tiếp theo. Sau khi thu hoạch xong, người ta có thể lùa dừa trái theo các mương vườn về nhà hoặc dùng xe ba gác nhỏ vận chuyển dừa ra xuồng ghe len lỏi trong những ngõ ngách kênh rạch để tập trung về bãi lột.

Quá trình này có thể thu gom từ các thương lái, các hộ gia đình hay buôn bán trao đổi giữa các trung gian theo cơ chế thị trường. Tại bãi tập trung này trái dừa được lột để sơ chế.

Dừa trái - Du lịch Bến Tre

Dừa trái – Du lịch Bến Tre

Lột dừa là thao tác tách gáo dừa ra khỏi lớp võ xơ bằng dụng cụ chuyên dùng từ sắt, một đầu đập dẹp giống như mũi giáo của lính canh mà dân dịa phương gọi là “cây nằm”.

Một đầu dạng hình ống để lắp vào phần cán làm bằng gỗ dài khoảng 120cm được chôn vào đất, phần còn lại cao ngang tầm thắt lưng. Nếu muốn lưu trữ dừa lâu thì trong quá trình lột phải để lại phần sơ dừa ngay phần cuống của trái gọi là “dừa ba da”.

Ngược lại, để sơ chế ngay phải lột hết sơ của trái dừa chỉ để lại phần gáo mà người ta gọi là lột trọc. Nhìn rất nguy hiểm, lưỡi dao nhọn hoắc mà người luôn cúi rạp người phía trên lưỡi dao này.

Chúng tôi rất cảm phục những người lao động này, nhờ có họ mà chúng tôi có được những sản phẩm từ dừa hữu ích.

Đoàn chúng tôi tiếp tục đi đến một khu đất rộng nằm sát bờ sông, nơi đây có một gian nhà xưởng khá rộng, khoảng 20 người lao động đang làm việc vất vả.

Đây là công đoạn tách trái dừa đã lột võ ra làm hai phần mà người dân địa phương gọi là đập dừa. Người đập dùng bề sống của con dao hay thanh thép để tách gáo dừa ra thành hai mảnh như nhau.

Lúc đập dừa phần nước được giữ lại để làm thạch dừa. Các mãnh dừa sau đó được tách lấy cơm qua thao tác cạy, tức là dùng một loại dao có hình cong hơi giống câu liêm.

Cùng với thao tác xoay tròn để tách lấy cơm dừa. Người thợ cạy lành nghề sẽ cạy những cơm dừa nguyên không bị bể vụn. Phần gáo được dùng để làm than thiêu kết hay chế tác các sản phẩm thủ công mỹ nghệ có ích.

Chúng tôi vừa được mở mang kiến thức vừa được người dân nơi đây tặng những chiếc mộng dừa béo ngậy. Thật là ấn tượng khó quên được.

Đến đây trời cũng đã xế chiều, hoàng hôn buông dài trên dòng sông như một cô gái đang khoe mái tóc dài óng mượt. Chúng tôi đành chia tay với những người dân thân thương nơi đây trong lưu luyến.

Trên đường về cô hướng dẫn cho biết thêm rằng: Cơm dừa được cạy xong chuyển qua khâu bào để loại bỏ lớp vỏ nâu là phần tiếp xúc giữa cơm dừa và gáo dừa.

Lớp vỏ nâu này được dân địa phương thu gom để bán cho các cơ sở ép dầu phục vụ cho công nghiệp. Sau đó, cơm dừa được chuyển vào hồ ngâm cho trắng.

Đây là chiếc hồ khá lớn chứa được 3 – 4 tấn cơm dừa. Sau hai ba giờ đồng hồ chuyển cơm dừa vào bao và vận chuyển đi đến các nhà máy chế biến thành cơm dừa nạo sấy xuất khẩu.

Đến đây, công đoạn sơ chế coi như hoàn tất. Và cách sơ chế hiện nay khác với cách sơ chế ngày xưa ở công đoạn cạy. Ngày xưa, sau khi đập xong các mảnh dừa đem phơi nắng hoặc sấy qua lửa để phần cơm dừa bong ra khỏi gáo một phần.

Sau đó cũng qua công đoạn cạy để lấy cơm dừa. Cuối cùng là chuyển vào các nhà máy ép dầu, không đa dạng đầu ra thành phẩm như hiện nay.

Giá trị của cây dừa chúng ta đã khai thác từ rất lâu nhưng ngày nay nó được khai thác một cách triệt để hơn thông qua các sản phẩm rất đa dạng.

Và giá trị này càng được nâng cao hơn vì xu hướng của thời đại đang chuyển sang sử dụng các sản phẩm thân thiện với thiên nhiên. Các sản phẩm này rất tốt cho sức khỏe mà còn mang nét đẹp truyền thống của người Việt Nam chúng ta.

Chúng tôi rất vui khi được đến Bến Tre, một vùng đất thân thương giàu lòng hiếu khách./.

Theo Hoàng Đạt

Du lịch Miền Phù Sa sưu tầm

NHỮNG TOUR DU LỊCH BẾN TRE TIỀN GIANG ĐƯỢC YÊU THÍCH NHẤT